در حملونقل دریایی ممکن است دو کشتی با یکدیگر تصادم کنند و بررسیهای حقوقی یا رأی دادگاه نشان دهد که هر دو کشتی در وقوع حادثه مقصر بودهاند. در این حالت، وضعیت حقوقی خسارتهای وارد شده به محمولهها میتواند پیچیده شود و یکی از مفاهیمی که در این شرایط مطرح میشود «مسئولیت تصادم مشترک» یا Both‑to‑Blame Collision است.
در بسیاری از نظامهای حقوق دریایی، هنگامی که دو کشتی در یک تصادم مقصر شناخته شوند، زیاندیده میتواند برای جبران خسارت به هر یک از کشتیهای مقصر مراجعه کند. به این اصل در حقوق دریایی «مسئولیت تضامنی» (Joint and Several Liability) گفته میشود. بر اساس این قاعده، صاحب کالا می تواند کل خسارت خود را به دلخواه از یکی از کشتیهای مقصر مطالبه کند ، حتی اگر آن کشتی تنها بخشی از تقصیر را بر عهده داشته باشد.
برای روشنتر شدن موضوع، فرض کنید کشتی A که حامل کالا است با کشتی B تصادم میکند و بررسی ها نشان میدهد هر دو کشتی به میزان ۵۰ درصد در حادثه مقصر بودهاند. اگر در نتیجه تصادم، کالای موجود در کشتی A به میزان دو میلیون دلار خسارت ببیند، صاحب کالای آسیب دیده در کشتی A می تواند برای جبران خسارت به کشتی B مراجعه کند. کشتی B ناچار میشود کل خسارت (دو میلیون دلار) را به صاحب کالا کشتی A بپردازد.
پس از پرداخت خسارت، کشتی B میتواند برای دریافت سهم تقصیر کشتی A به آن رجوع کند. در مثال فوق، کشتی B حق دارد نیمی از مبلغ پرداختی، یعنی یک میلیون دلار، را از کشتی A مطالبه کند؛ زیرا سهم تقصیر کشتی A نیز ۵۰ درصد بوده است.
در این مرحله، بندی در بارنامههای دریایی وارد عمل میشود که به آن «Both‑to‑Blame Collision Clause» گفته میشود. بر اساس این شرط قراردادی، اگر کشتی حامل (کشتی A) مجبور شود به دلیل تصادم مشترک مبلغی به کشتی دیگر بپردازد، میتواند آن مبلغ را از صاحب کالا مطالبه کند. به بیان دیگر، بخشی از بار مالی اختلاف میان دو کشتی در نهایت به صاحب کالا منتقل شود.
اینجاست که اهمیت بیمه باربری دریایی آشکار میشود. در شرایط استاندارد بیمه های باربری ، تعهدی تحت عنوان Both‑to‑Blame Collision _ مسئولیت مشترک در تصادم وجود دارد که از بیمهگذار در برابر چنین مطالبهای حمایت میکند. بنابراین اگر صاحب کالا طبق مفاد بارنامه مجبور شود مبلغی را بابت این نوع مسئولیت پرداخت کند، بیمهگر باربری آن را جبران خواهد کرد.
به طور خلاصه، پوشش Both‑to‑Blame Collision در بیمه باربری از صاحب کالا در برابر پیامدهای حقوقی پیچیدهای که ممکن است در نتیجه تصادم مشترک دو کشتی ایجاد شود محافظت میکند و مانع از آن میشود که زیاندیده علاوه بر خسارت کالای خود، با مسئولیتهای اضافی ناشی از دعاوی بین کشتیهای حادثه دیده مواجه شود.
در چنین پیچیدگیهای حقوقی و مالی، بیمه باربری به عنوان تنها ابزار موثر و مطمئن، نقشی بیبدیل ایفا میکند. این پوشش نه تنها خسارات مستقیم وارده بر کالا را جبران میکند، بلکه تمامی تبعات ثانویه و مسئولیتهای قراردادی و غیرقراردادی ناشی از تصادم را نیز تحت پوشش قرار میدهد. بدین ترتیب، صاحبان کالا، با اتکاء بر بیمه باربری، از مخاطرات مالی و حقوقی برخاسته از ساختار پیچیده حقوق دریایی نیز مصون میمانند و با اطمینانی مضاعف، به فعالیت در عرصه تجارت جهانی ادامه میدهند.
