سوالات متداول بیمه عمر

جواد قبادی بیمه عمر آخرین به روز رسانی در 09 آبان 1404 بازدید: 35240

افراد از بدو تولد تا سن 106 سالگی میتوانند این بیمه نامه را خریداری کنند اما برای گروههای سنی زیر هفت سال و بالای هفتاد سال محدودیت هایی از نظر سرمایه فوت در نظر گرفته شده است ضمن اینکه افراد بالای پنجاه سال میبایست از فیلتر معاینات و آزمایشهای پزشکی رایگان عبور کنند

یکی از مهمترین مسائلی که در رابطه با شناسایی ماهیت حقوقی بیمه های اشخاص مدنظر است آن است که سرمایه بیمه یا مبلغ بیمه شده که پس از فوت بیمه شده به ذینفع تعلق میگیرد ازنظر ماهیت حقوقی در چه وضعی است؟ آیا به عنوان ماترک بیمه گذار میباشد و یا صرفاً تعهدی است که مستقلاً به نفع شخص ثالث ایجاد شده و از دارایی بیمه گر پرداخت میشود؟
تشخیص این موضوع دارای اهمیت بسزایی است چرا که مالی را که عنوان «ماترک» بر آن باشد بایستی تابع قواعد و اصول خاصی دانست. به دیگر سخن، مالی که عنوان ماترک یا ترکه به آن اطلاق میگردد متعلق حق بستانکاران متوفی قرار میگیرد و طبق قواعد ارث تقسیم میشود همچنین مالکیت ورثه نسبت به آن متوقف بر اداء حقوق و دیون تعلق یافته بر ترکه است (ماده ۸۶۸ قانون مدنی : مالکیت ورثه نسبت به ترکه متوفی مستقر نمی‌شود مگر پس از اداء حقوق و دیونی که به ترکه میت تعلق گرفته) در حالی که مالی اگر عنوان ترکه بر آن نباشد از بند این قیود و الزامات آزاد است. حال با توجه به اهمیت موضوع باید دید که آیا سرمایه بیمه عمر و حوادث منجر به فوت که میبایستی پس از فوت به ذینفع پرداخت شود واجد عنوان ترکه است یا خیر؟
برخی حقوقدانان به صراحت سرمایه بیمه عمر یا حوادث منجر به فوت را جزء ترکه میت به حساب نیاورده اند. برخی نیز چنین عقیده دارند آنچه به وراث میرسد به عنوان ترکه متوفی نیست حقی است که به مناسبت مرگ مورث به سود آنان ایجاد می شود.» و در جای دیگر اشاره شده است .... وجه بیمه را ورثه به میراث نمیبرند حقی است که در نتیجه قرارداد به طور مستقیم عاید آنان میشود... یکی دیگر از حقوقدانان معتقد است: مبلغ بیمه مذکور جزء تر که نیست زیرا ترکه باید اموالی باشد که از طرف خود میت در فرض حیات، قابل استیفاء و دخل و تصرف باشد و حال آنکه مبلغ بیمه مذکور چنین نیست این استدلال صحیح است زیرا چگونه میتوان سرمایه بیمه ای را جزء اموال و در نتیجه ترکه شخصی محسوب داشت که بیمه گذار حق دخل و تصرف در آن ندارد و اساساً جز برخی حقوق تشریفاتی هیچ حقی بر بیمه نامه، در صورتی که خود به عنوان ذینفع معین نشده ندارد.» «بنابراین آنچه مسلم است مـالـی کـه بـه ذینفع تملیک ، میشود جزء دارایی بیمه گذار یا بیمه شده نیست بلکه بیمه گر این وجه را از دارایی خود می پردازد و از این رو بیمه گذار یا بیمه شده به هیچ وجه تسلط و مالکیتی نسبت به سرمایه بیمه عمر ندارد تا بتوان آن را جزء ماترک محسوب داشت. با استدلال فوق چنان که گذشته سرمایه یا مبلغ بیمه شده جزء ماترک بیمه گذار یـا بیمه شده به حساب نمی آید ولی با توجه به نگارش ماده ۲۴ قانون بیمه، ممکن است این شبهه ایجاد گردد که شاید سرمایه بیمه عمر جزء ماترک بیمه گذار بوده و پس از فوت وی به عنوان میراث به وارثین وی تعلق میگیرد ولی به نظر می رسد که بیان عبارت ... به ورثه قانونی متوفی پرداخته میشود ... صرفاً به این منظور است که سرمایه یا مبلغ بیمه شده به سرنوشت مال بدون مالک و مباح دچار نشود و اماره ای است که قانونگذار به منظور مشخص نمودن منتفع از قرارداد در مواردی که بیمه گذار به صراحت ذینفع را مشخص ننموده، ارائه کرده است.
اداره کل حقوقی قوه قضاییه نیز در نظریه های شماره ۷/۸۳۱۹ مورخ ۱۳۷۹/۸/۲۶ و نظریه شماره ۷/۹۲۶۲ مورخ ۱۳۸۵/۱۲/۹ و نظریه شماره ۷/۶۹۷۳ مورخ ۱۳۷۶/۸/۲۹، بر نکته اذعان دارد که سرمایه بیمه عمر یا غرامت فوت جزء ماترک محسوب نمی شود. برای نمونه عین نظریه را می آوریم "سرمایه بیمه عمر یا غرامت فوت جزء ماترک نیست و از شمول مقررات ارث خارج است لذا اگر در قرارداد بیمه شده مشخصات استفاده کنندگان از سرمایه یا غرامت را تصریح نکرده باشد پس از فوت وی وجهی که بابت بیمه عمر یا غرامت فوت پرداخت میشود بین ورثه او به نسبت مساوی باید تقسیم شود و اگر ترتیب خاصی برای دریافت غرامت در قرارداد بیمه عمر مقرر شده باشد یعنی اسم شخص یا اشخاصی معین را قـیـد کرده باشد طبق قرارداد عمل میشود و غرامت ناشی از فوت فقط به شخصی که در آن مورد قرارداد بیمه اسم برده شده تعلق میگیرد"
نقل از پایان نامه کارشناسی ارشد آقای مسعود زنگنه "ماهیت و آثار حقوقی قراردادهای بیمه عمر"

در اینکه «بیمه» لغتی فارسی و مشتق از «بیم» به معنای خوف و خطر است، یا اینکه لغتی هندی و مشتق از «بیما» به معنای ضمانت میباشد، اختلاف نظر وجود دارد. علّامه دهخدا معتقد است که از واژة هندی «بیما»، اشتقاق یافته است.
فرهنگ معین، نیز بیمه را کلمه هندی «بیما(»به معنای ضمانت)، میداند. مشیری، نیز در کتاب فرهنگ زبان فارسی، ریشه اشتقاق بیمه را از زبان اردو دانسته است .در مقابل، برخی بیمه را لغتی فارسی دانسته، و ریشه اشتقاق آن را چنین بیان نموده اند: «بیمه در لغت به معنای ایمن داشتن جان و مال است از خطرات احتمالی، به نظر میرسد از واژه «بیم» مشتق شده است».
اگر بیمه از «بیم(»خوف و خطر) اشتقاق یافته باشد، از آنجا که بیمه یک نوع فعالیت است که موجب اطمینان میشود و خوف و خطر را رفع میکند، از معنای ریشه اصلی خود که خوف و خطر باشد، به معنای مقابل آن یعنی آرامش یافتن و رفع و دفع خطر، انتقال یافته است.
اشتقاق واژه «بیمه» از «بیم»، بعید به نظر میرسد. در کتاب ایرانشهر، اشتقاق بیمه از «بیم»، به عنوان احتمال و تبادر به ذهن نویسنده، مطرح شده است؛ بخلاف لغت نامه دهخدا و فرهنگ معین که صریحا بیمه را مشتق از «بیما» به معنای ضمانت دانستند. به نظر میرسد هر دو معنای لغوی (مصونیت و حفاظت در برابر خطر) و اصطلاحی(ضمانت مخصوصی از جان و مال) بیمه، تناسب بیشتری با ریشه هندی خود(«بیما» که به معنای ضمانت است) دارد، به ویژه که بر اساس شواهدِ دوران پیدایش این واژه در سرزمین ایران، ظاهرا واژه مزبور، به واسطه تاجرانی که از هند کالا خریداری میکردند، وارد استعمالات و محاورات عرفی شده است؛ مثلا در استفتائی از مرحوم سید کاظم یزدی در کتاب «سؤال و جواب» آمده است: «افرادی هستند که به هند می روند و اجناسی را می خرند و افرادی (دیگری) در آنجا، سلامت کالای ایشان را تا وطنشان در مقابل اجرتی مشخص، ضمانت میکنند ... آیا این عمل جایز است؟ ... این عمل در اصطلاح آنها بیمه نامیده میشود» .استعمال واژه بیمه از سوی تاجرانی که به هند میرفتند، مؤید آن است که این واژه از لغات هندی و مشتق از «بیما» میباشد در عین حال برخی از فرهنگ نامه ها به ریشه اشتقاق آن اشاره ای نکرده اند. ناظم الاطباء بدون اشاره به ریشه اشتقاق، لغت بیمه را چنین معنا نموده است: بیمه به معنای «اطمینان در مقابل مخاطرهای است که محتمل الوقوع باشد» .داعی الاسلام مینویسد: «بیمه ضمانت مخصوصی است از جان و مال که در تمدن جدید رواج یافته، به این طور که برای شخص یا مال، ماهانه مبلغی به شرکت بیمه میدهند و در صورت اصابت خطر به جان و یا مال، شرکت مبلغ معینی میدهد».