دیه سال ۱۴۰۵ در ماه‌های عادی 2/100/000/000 تومان و در ماه‌های حرام 2/800/000/000 تومان توسط قوه قضاییه تعیین شد.
طبق قانون، قوه قضاییه مکلف است تا پایان پانزدهم اسفند هر سال، میزان ریالی دیه موضوع ماده ۵۴۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ را تعیین و برای اجرا از ابتدای سال بعد اعلام کند. (ماده ۵۲ قانون بیمه شخص ثالث)
دیه چیست؟
دیه، اعم از مقدر و غیرمقدر، مالی است که در شرع مقدس برای ایراد جنایت غیرعمدی بر نفس، اعضا و منافع و یا جنایت عمدی در مواردی که به هر جهتی قصاص ندارد، به موجب قانون مقرر می‌شود. (ماده ۱۷ قانون مجازات اسلامی)
دیه مقدر چیست؟
دیه مقدر، مال معینی است که در شرع مقدس به سبب جنایت غیرعمدی بر نفس، عضو یا منفعت، یا جنایت عمدی در مواردی که به هر جهتی قصاص ندارد، مقرر شده است. (ماده ۴۴۸ قانون مجازات اسلامی)
ارش یا دیه غیرمقدر چیست؟
ارش، دیه غیرمقدر است که میزان دقیق آن در شرع و قانون تعیین نشده است و دادگاه با لحاظ نوع و کیفیت جنایت و تأثیر آن بر سلامت مجنی‌علیه و میزان خسارت وارده، با در نظر گرفتن دیه مقدر و با جلب نظر کارشناس، میزان آن را تعیین می‌کند. مقررات دیه مقدر در مورد ارش نیز جریان دارد، مگر اینکه در این قانون ترتیب دیگری مقرر شود. (ماده ۴۴۹ قانون مجازات اسلامی)
ماه‌های حرام کدام‌اند؟
اعراب در دوران جاهلیت و پیش از اسلام، با هدف برقراری امنیت نسبی، در چهار ماه از سال دست از جنگ و خون‌ریزی می‌کشیدند تا فرصتی برای تجارت، پرستش بت‌ها و سایر امور زندگی فراهم گردد. پس از ظهور اسلام، این سنت حفظ شد و مورد تأیید قرار گرفت. ماه‌های حرام عبارت‌اند از: محرم، رجب، ذی‌القعده و ذی‌الحجه.
هرگاه رفتار مرتکب و فوت مجنی‌علیه، هر دو در ماه‌های حرام «محرم، رجب، ذی‌القعده، ذی‌الحجه» یا در محدوده حرم مکه واقع شود، خواه جنایت عمدی و خواه غیرعمدی باشد، علاوه بر دیه نفس، یک‌سوم دیه نیز افزوده می‌گردد. سایر مکان‌ها و زمان‌های مقدس و متبرک مشمول حکم تغلیظ دیه نیست. (ماده ۵۵۵ قانون مجازات اسلامی)
دیه ماه‌های حرام یا تغلیظ دیه، مخصوص قتل نفس است و در جنایت بر اعضا و منافع جاری نیست. (ماده ۵۵۷ قانون مجازات اسلامی)
نیازی به دریافت الحاقیه بیمه شخص ثالث نیست
با افزایش مبلغ دیه، به‌طور خودکار تعهدات بیمه‌نامه‌های صادره شخص ثالث تا سقف مبلغ دیه جدید افزایش می‌یابد و نیازی به دریافت الحاقیه نیست.
بیمه‌گر یا صندوق، حسب مورد، مکلف‌اند خسارت بدنی تعلق‌گرفته به شخص ثالث را به قیمت یوم‌الاداء و با رعایت این قانون و سایر قوانین و مقررات مربوط پرداخت کنند. بیمه‌گر، در صورتی که خسارت بدنی پرداخت‌شده به زیان‌دیده بیشتر از تعهد وی مندرج در ماده ۸ این قانون باشد، می‌تواند نسبت به مازاد پرداختی به صندوق رجوع کند یا در صورت موافقت صندوق، آن را در حساب‌های فی‌مابین منظور کند؛ مشروط بر اینکه افزایش مبلغ قابل پرداخت بابت دیه، منتسب به تأخیر بیمه‌گر نباشد. (ماده ۱۳ قانون بیمه شخص ثالث)
نکته مهم: فقط بیمه‌گذاران بیمه‌های شخص ثالث از خرید الحاقیه بی‌نیاز هستند و بیمه‌گذاران بیمه‌های مسئولیت می‌بایست نسبت به افزایش تعهد بیمه‌نامه‌های خود اقدام کنند.
افزایش سقف خسارت مالی بیمه‌نامه‌ها
حداقل تعهد مالی بیمه‌نامه‌های شخص ثالث طبق قانون، معادل 2.5% دیه ماه‌های حرام است؛ لذا با افزایش مبلغ دیه در سال جدید، این رقم معادل 70/000/000 تومان خواهد بود. ضمن اینکه شرکت‌های بیمه می‌بایست خسارت‌های تا سقف 70/000/000 تومان را در سال ۱۴۰۵ بدون کروکی پرداخت کنند.
حداقل مبلغ بیمه موضوع این قانون در بخش خسارت بدنی، معادل حداقل ریالی دیه یک مرد مسلمان در ماه‌های حرام، با رعایت تبصره ماده ۸ این قانون است و در هر حال، بیمه‌گذار موظف به اخذ الحاقیه نیست. همچنین حداقل مبلغ بیمه موضوع این قانون در بخش خسارت مالی، معادل دو و نیم درصد (2/5%) تعهدات بدنی است. بیمه‌گذار می‌تواند برای جبران خسارت‌های مالی بیش از حداقل مزبور، در زمان صدور بیمه‌نامه یا پس از آن، بیمه تکمیلی تحصیل کند. (ماده ۱۳ قانون بیمه شخص ثالث)
برابری دیه زن و مرد
دیه قتل زن، نصف دیه مرد است. (ماده ۵۵۰ قانون مجازات اسلامی)
هرچند طبق قانون مجازات اسلامی، دیه زن نصف دیه مرد است، لیکن در قانون بیمه شخص ثالث، شرکت‌های بیمه و صندوق تأمین خسارت‌های بدنی مکلف شده‌اند که دیه زن و مرد را یکسان پرداخت کنند.
لازم به ذکر است دامنه پوشش این قانون صرفاً محدود به حوادث رانندگی و شرکت‌های بیمه است و در سایر موارد، قانون مجازات اسلامی حاکم خواهد بود.
بیمه‌گر مکلف است در ایفای تعهدات مندرج در این قانون، خسارت وارده به زیان‌دیدگان را بدون لحاظ جنسیت و دین، تا سقف تعهدات بیمه‌نامه پرداخت کند. مراجع قضایی موظف‌اند در انشای حکم پرداخت دیه، مبلغ مازاد بر دیه موضوع این ماده را به‌عنوان بیمه حوادث درج کنند. (ماده ۱۰ قانون بیمه شخص ثالث)
در سال ۱۴۰۵، خودرو با ارزش بیش از 1/400/000/000 تومان غیرمتعارف محسوب می‌شود
طبق قانون بیمه شخص ثالث، خودروهای موجود در جامعه به دو گروه خودروهای متعارف و غیرمتعارف تقسیم‌بندی شده‌اند. بر اساس این تقسیم‌بندی، خودروهایی که ارزش آن‌ها بیشتر از نصف دیه یک مرد مسلمان در ماه‌های حرام یا یک میلیارد و چهارصد میلیون تومان باشد، خودروی غیرمتعارف شناخته خواهند شد و خودروهایی که ارزش آن‌ها کمتر از این مبلغ باشد، خودروی متعارف محسوب می‌شوند.
خسارت مالی ناشی از حوادث رانندگی، صرفاً تا میزان خسارت متناظر وارده به گران‌ترین خودروی متعارف از طریق بیمه‌نامه شخص ثالث و یا مقصر حادثه قابل جبران خواهد بود. (تبصره ۴ ماده ۸ قانون بیمه شخص ثالث)
دیه اقلیت‌های دینی
ماده ۵۵۴ قانون مجازات اسلامی: بر اساس نظر حکومتی مقام رهبری، دیه اقلیت‌های دینی شناخته‌شده در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به اندازه دیه مسلمان تعیین می‌گردد.
تعدد دیه
گاهی در بعضی از حوادث، مقدار جراحت‌های وارده به مصدوم زیاد است؛ به‌طوری که پس از محاسبه دیه تک‌تک اعضای آسیب‌دیده، جمع کل دیه بیش از مبلغ یک دیه کامل می‌شود. در چنین مواقعی، شرکت‌های بیمه در حوادث رانندگی مکلف به پرداخت کامل دیه هستند؛ اما در بیمه‌های مسئولیت باید پوشش اضافی تعدد دیات خریداری شود.
در صورتی که در یک حادثه، مسئول آن به پرداخت بیش از یک دیه به هر یک از زیان‌دیدگان محکوم شود، بیمه‌گر مکلف به پرداخت کل خسارت‌های بدنی است؛ اعم از اینکه مبلغ مازاد بر دیه، کمتر از یک دیه کامل یا بیشتر از آن باشد. (تبصره ماده ۹ قانون بیمه شخص ثالث)
درصدهای دیه سال ۱۴۰۵
مبنای محاسبه برای تعیین دیه نقص عضو، دیه ماه‌های عادی است و درصدی از مبلغ 2/100/000/000 تومان به شرح زیر خواهد بود.
- یک درصد دیه سال ۱۴۰۵: 21/000/000 تومان
- دو درصد دیه سال ۱۴۰۵: 42/000/000 تومان
- سه درصد دیه سال ۱۴۰۵: 63/000/000 تومان
- چهار درصد دیه سال ۱۴۰۵: 84/000/000 تومان
- پنج درصد دیه سال ۱۴۰۵: 105/000/000 تومان
- هشت درصد دیه سال ۱۴۰۵: 168/000/000 تومان
- ده درصد دیه سال ۱۴۰۵: 210/000/000 تومان
- بیست درصد دیه سال ۱۴۰۵: 420/000/000 تومان
- سی درصد دیه سال ۱۴۰۵: 630/000/000 تومان